Mật ong là gì? Công dụng, cách sử dụng và những điều cần biết

Mật ong là một chất ngọt tự nhiên. Đây không chỉ là một loại thực phẩm bổ dưỡng mà còn được coi là một “vị thuốc” quý trong dân gian với nhiều lợi ích cho sức khỏe và sắc đẹp. Bạn có biết chỉ với một thìa mật ong mỗi sáng, cơ thể sẽ được tiếp thêm nguồn kháng sinh tự nhiên mạnh mẽ? Không chỉ giúp làm dịu cổ họng hay hỗ trợ tiêu hóa, mật ong còn là ‘trợ thủ’ đắc lực trong việc tăng cường hệ miễn dịch. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ những giá trị vàng của mật ong và những lưu ý quan trọng để sử dụng loại thực phẩm này một cách an toàn nhất.

Hình ảnh minh họa

Mật ong là gì? Nguồn gốc và thành phần dinh dưỡng

Mật ong được tạo ra như thế nào

• Quá trình hình thành: Ong thợ thu thập mật hoa, sau đó kết hợp với các enzym trong cơ thể, luyện trong tổ và làm bay hơi nước (giảm độ ẩm xuống còn khoảng 17-18%) để tạo thành mật ong.

Thành phần dinh dưỡng trong mật ong

Hình ảnh minh họa

Trong mật ong thành phần carbohydrate chiến hơn 82%, trong đó fructose chiếm khoảng 38.2% và glucose chiếm khoảng 31% còn lại. Ngoài ra, mật ong còn có khoảng 2% thành phần là các chất khoáng và các vitamin có lợi như vitamin A, vitamin B, vitamin C,… Thành phần dinh dưỡng của mật ong chi tiết như sau:

Carbohydrate: Năng lượng mà mật ong đem lại cho cơ thể hầu hết đều đến từ thành phần carbohydrate này. Chất này chiếm đến 82% tổng trọng lượng của mật ong, trong đó nhiều nhất là đường fructose, còn lại là một số loại đường khác. Chỉ số đường huyết GI của mật ong vào khoảng từ 45 – 64 tùy loại mật ong và hàm lượng đường có trong thành phần của mật.

Chất béo: Mật ong là thực phẩm hoàn toàn không chứa chất béo nhưng bạn cần chú ý những thực phẩm dùng kèm với mật ong như bánh, kẹo, kem,… có thể là nguồn chất béo dồi dào.

Protein: Thành phần dinh dưỡng của mật ong chỉ có một phần rất nhỏ là protein. Chất đạm không có nhiều và không phải thành phần chính của mật ong nhưng đây cũng là một cách bổ sung thêm protein cho cơ thể.

Chất vi lượng: Mật ong là nguồn cung cấp dồi dào các vitamin nhóm B, canxi, sắt, kẽm, kali, đồng,… hỗ trợ cơ thể khỏe mạnh và tăng cường năng lượng, khả năng đề kháng tự nhiên của cơ thể.

Mật ong dùng làm gì trong đời sống hằng ngày

Ứng dụng trong ăn uống và chế biến thực phẩm

• Mật ong có độ ngọt cao hơn đường cát nhưng lại chứa nhiều vi chất tốt.

Pha chế đồ uống: Dùng cho trà (trà cam sả đào, trà hoa cúc), nước ép trái cây, sinh tố hoặc cà phê để tạo vị ngọt thanh, không gắt.

Ăn kèm đồ điểm tâm: Rưới lên pancake, crepe, waffle hoặc trộn cùng sữa chua, ngũ cốc và hạt granola cho bữa sáng lành mạnh.

•  “Vũ khí bí mật” trong các món nướng

Tạo màu vàng nâu óng ả: Khi phết mật ong lên bề mặt thịt heo, gà, hoặc vịt trước khi nướng, đường trong mật ong sẽ caramen hóa, tạo lớp vỏ giòn, màu cánh gián đẹp mắt.

Giữ độ ẩm: Mật ong giúp thịt không bị khô lỳ sau khi nướng lâu trong lò.

•  Thành phần chính của các loại sốt

Sốt ướp thịt: Kết hợp mật ong với nước tương, tỏi, gừng và dầu hào để tạo nên hỗn hợp sốt ướp đậm đà cho các món sườn nướng, cánh gà chiên nước mắm.

Sốt trộn salad (Dressing): Công thức kinh điển là Mật ong + Mù tạt (Honey Mustard) hoặc Mật ong + Giấm táo/Chanh + Dầu olive, tạo vị chua ngọt hài hòa cho rau củ.

• Ứng dụng trong làm bánh và kẹo

Giữ bánh tươi lâu: Nhờ đặc tính hút ẩm, bánh có thành phần mật ong thường mềm mịn và giữ được độ ẩm lâu hơn bánh dùng đường thông thường.

Kẹo mật ong: Dùng làm nhân kẹo hoặc các loại kẹo dẻo tự nhiên cho trẻ em.

• Khử mùi và làm mềm thực phẩm

Khử mùi tanh: Một ít mật ong khi ướp cá hoặc hải sản có thể giúp át đi mùi tanh hiệu quả.

Làm mềm thịt: Các enzyme trong mật ong hỗ trợ phá vỡ cấu trúc sợi cơ, giúp thịt mềm hơn khi chế biến.

Ứng dụng trong làm đẹp tự nhiên

Hình ảnh minh họa

•  “Kháng sinh” tự nhiên trị mụn và thâm

Cách dùng: Chấm trực tiếp mật ong nguyên chất lên nốt mụn hoặc trộn với một ít bột nghệ để đắp mặt. Nó giúp gom cồi mụn nhanh và ngăn ngừa sẹo thâm để lại sau mụn.

• Chất dưỡng ẩm sâu cho làn da khô

Cách dùng: Trộn mật ong với sữa chua không đường theo tỷ lệ 1:1. Đắp mặt 15-20 phút sẽ giúp da mềm mịn tức thì, đặc biệt hiệu quả trong mùa hanh khô.

• Tẩy tế bào chết dịu nhẹ

Cách dùng: Pha mật ong với một chút đường nâu hoặc bột cám gạo, massage nhẹ nhàng trên da theo chuyển động tròn để làm sạch lỗ chân lông và làm sáng da.

• Dưỡng môi hồng hào, chống nứt nẻ

Cách dùng: Thoa một lớp mỏng mật ong lên môi trước khi đi ngủ và để qua đêm. Đôi môi sẽ trở nên mềm mại và hồng hào hơn vào sáng hôm sau

• Phục hồi tóc hư tổn và khô xơ

Cách dùng: Pha 2 muỗng mật ong với dầu dừa hoặc dầu olive, thoa đều từ chân đến ngọn tóc, ủ trong 30 phút rồi gội sạch. Tóc sẽ giảm chẻ ngọn và bóng mượt rõ rệt.

•  Chống lão hóa và giảm nếp nhăn

• Người trưởng thành: Mật ong là nguồn cung cấp năng lượng, nhưng vì chứa hàm lượng đường cao (fructose và glucose), việc sử dụng nên ở mức độ vừa phải để tránh dư thừa calo.
• Trẻ em: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo không nên dùng mật ong cho trẻ em dưới 1 tuổi do nguy cơ ngộ độc clostridium botulinum. Đối với trẻ trên 1 tuổi, mật ong có thể được sử dụng với lượng nhỏ.
• Người vận động: Mật ong có thể được sử dụng để cung cấp năng lượng nhanh chóng.

Có nên uống mật ong mỗi ngày không

•  Lợi ích khi uống đều đặn mỗi ngày

Hệ tiêu hóa khỏe mạnh: Giúp làm sạch đường ruột, giảm tình trạng trào ngược dạ dày và táo bón.

Tăng sức đề kháng: Các chất chống oxy hóa giúp cơ thể chống lại vi khuẩn và các gốc tự do.

Ngủ ngon hơn: Một ly mật ong ấm trước khi ngủ giúp thư giãn thần kinh, cải thiện chất lượng giấc ngủ rõ rệt.

Da dẻ hồng hào: Cung cấp độ ẩm và dưỡng chất từ bên trong, giúp da sáng mịn hơn.

•  Khi nào thì KHÔNG nên uống mỗi ngày?

Người bị tiểu đường: Mật ong làm tăng đường huyết nhanh. Nếu muốn dùng, phải hỏi ý kiến bác sĩ và kiểm soát chặt chẽ tổng lượng tinh bột trong ngày.

Người đang giảm cân nghiêm ngặt: 1 thìa mật ong chứa khoảng 60 calo. Nếu uống quá nhiều mà không cắt giảm các nguồn đường khác, bạn có thể bị tăng cân.

Người bị xơ gan hoặc các vấn đề về tuyến tụy: Theo y học cổ truyền và một số nghiên cứu, mật ong có thể gây áp lực thêm cho gan trong tình trạng này.

• Liều lượng “vàng” cho mỗi ngày

Người trưởng thành: Khoảng 15 – 30ml (tương đương 1 đến 2 muỗng cà phê) mỗi ngày.

Cách dùng: Luôn pha với nước ấm (khoảng 40°C), không uống trực tiếp mật ong đặc quá nhiều vì có thể gây nóng trong hoặc khó tiêu.

• Dụng cụ đựng: Nên dùng hũ thủy tinh hoặc hũ nhựa chất lượng cao (loại chuyên dụng cho thực phẩm). Tuyệt đối tránh đựng trong hũ kim loại vì axit trong mật ong có thể ăn mòn và gây nhiễm độc.
• Đậy kín: Luôn vặn chặt nắp sau khi dùng để tránh mật ong hút ẩm từ không khí (dễ gây lên men, chua) và ngăn kiến, gián chui vào.
• Nhiệt độ: Lý tưởng nhất là từ 21°C – 27°C. Hãy để ở nơi khô ráo, thoáng mát như tủ bếp (tránh xa bếp nấu hoặc lò vi sóng).
• Tránh ánh sáng: Không để mật ong tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời vì sẽ làm mật bị mất màu, mất mùi và biến chất nhanh chóng.

Dấu hiệu nhận biết mật ong bị hỏng

• Về mùi vị

Mùi: Mật không còn mùi thơm đặc trưng của hoa mà chuyển sang mùi chua nồng hoặc mùi men rượu rất khó chịu.

Vị: Khi nếm thử, bạn sẽ cảm thấy vị chua gắt hoặc vị đắng, không còn vị ngọt thanh khé cổ như mật ong chuẩn.

• Về màu sắc

Mật ong hỏng thường chuyển từ màu vàng hổ phách hoặc nâu sáng sang màu đen sậm.

Lưu ý: Một số loại mật để lâu bị xuống màu (đậm hơn một chút) nhưng mùi vị không đổi thì vẫn dùng được, nhưng nếu đã đen kịt kèm mùi lạ thì nên bỏ đi.

Hiện tượng sủi bọt và lên men

Trên bề mặt mật xuất hiện một lớp bọt trắng xóa dầy đặc và không ngừng tăng lên.

Mật bị loãng ra do hút ẩm từ không khí, dẫn đến quá trình lên men tự nhiên. Nếu bạn mở nắp thấy có tiếng xì mạnh như mở lon nước ngọt thì chứng tỏ mật đã bị lên men nặng.

Các sản phẩm từ mật ong được ưa chuộng hiện nay